Nội Bài giữ bền nếp văn hóa làng trong nhịp sống hiện đại

Những chuyến bay cất - hạ cánh, những dòng người xe qua lại, nhịp sống gấp gáp của một vùng cửa ngõ hàng không quốc tế… đó là hình dung quen thuộc về xã Nội Bài (Hà Nội). Nhưng nếu rẽ khỏi những trục đường lớn, đi sâu vào các thôn xóm, một Nội Bài khác hiện ra với những ngôi đình cổ, lễ hội làng, tiếng trống vật đầu xuân, những giáo họ rộn ràng trong ngày lễ và những nếp sinh hoạt cộng đồng vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Lớp làng không gian văn hóa 

Ít có địa phương nào mang nhiều lớp không gian như Nội Bài. Một mặt, đây là địa bàn có Cảng hàng không quốc tế, nơi hội tụ dòng chảy kinh tế, văn hóa, con người từ nhiều vùng miền, quốc gia. Mặt khác, Nội Bài vẫn là vùng đất của những làng cổ, nơi lưu giữ các giá trị văn hóa truyền thống lâu đời.

Làng Quảng Hội là một trong những minh chứng rõ nét. Qua nhiều thế hệ, người dân nơi đây vẫn giữ được những phong tục, tập quán, tín ngưỡng gắn với đời sống làng quê Bắc Bộ. Những câu chuyện về lịch sử làng, về truyền thống hiếu học, về tinh thần đoàn kết cộng đồng… không chỉ nằm trong ký ức của người cao tuổi mà còn được truyền lại qua các hoạt động sinh hoạt văn hóa thường kỳ.

Ở một không gian khác, đình làng Phù Xá Đoài vẫn là điểm hội tụ văn hóa - tâm linh của cộng đồng. Ngôi đình không chỉ mang giá trị kiến trúc, lịch sử mà còn là nơi diễn ra các sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội, nơi người dân tìm về cội nguồn. Những dịp lễ, đình làng lại trở nên nhộn nhịp, kết nối các thế hệ trong một không gian chung.

Đặc biệt, các lễ hội truyền thống vẫn được duy trì với sức sống riêng. Giải vật dân tộc tại lễ hội đền Thánh Nhân đầu xuân năm 2026 là một ví dụ. Tiếng trống hội, những thế vật đầy hào hứng không chỉ là hoạt động thể thao, mà còn là cách cộng đồng tái hiện tinh thần thượng võ, lòng tự hào về truyền thống.

Không chỉ có không gian văn hóa làng xã, Nội Bài còn là nơi giao thoa tôn giáo với các giáo xứ, giáo họ hoạt động ổn định. Cùng với tình thân trong cuộc sống hằng ngày, những dịp Lễ Tết, chính quyền xã, UBMTTQ xã, các cơ quan chức năng thường xuyên quan tâm thăm hỏi các giáo xứ như Lập Trí, Trung Lương, Bến Cốc và giáo dân; ngược lại, các giáo xứ giáo họ cũng có nhiều hoạt động thể hiện tinh thần đại đoàn kết theo phương châm kính chúa yêu nước… thể hiện sự gắn kết giữa chính quyền và cộng đồng tôn giáo, góp phần xây dựng đời sống văn hóa hài hòa, đoàn kết.

Ở một góc khác của đời sống, các hoạt động nhân văn như trao quà cho hộ khó khăn, giáo dục đạo đức - lối sống trong trường học, hay các hội nghị bàn việc xây dựng đời sống văn hóa ở thôn… lại cho thấy một Nội Bài đang vận hành đời sống văn hóa không chỉ bằng truyền thống, mà còn bằng sự quan tâm đến con người trong hiện tại. Những yếu tố ấy đã giúp Nội Bài giữ được nếp làng - điều không dễ trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng.

Truyền thống - hiện đại và bài toán bảo tồn, phát huy

Trước yêu cầu mới hôm nay, những đặc thù riêng đang đặt ra cho Nội Bài một bài toán không đơn giản: làm sao để phát triển mà không đánh mất bản sắc? Làm sao để những giá trị văn hóa truyền thống không bị lấn át bởi nhịp sống hiện đại?

Trong bối cảnh đó, việc triển khai Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa được xem như một định hướng quan trọng, giúp địa phương vừa kế thừa nền tảng sẵn có, vừa tạo ra những chuyển biến phù hợp với yêu cầu mới.

Không dừng lại ở việc quán triệt nghị quyết trong đội ngũ cán bộ, Nội Bài xác định rõ: văn hóa chỉ thực sự phát huy giá trị khi đi vào đời sống, trở thành hành vi, thói quen, nếp nghĩ của mỗi người dân. Từ đó, các chủ trương triển khai được đặt trên một nguyên tắc xuyên suốt: Lấy cộng đồng làm trung tâm, lấy những giá trị sẵn có làm nền tảng, và cụ thể hóa bằng những hoạt động thiết thực.

Một trong những cách làm được Nội Bài chú trọng là gắn việc thực hiện Nghị quyết 80 với các phong trào, hoạt động đã và đang diễn ra trong cộng đồng.

Tại thôn Ninh Môn, hội nghị đại biểu nhân dân bàn về xây dựng đời sống văn hóa năm 2026 đã trở thành diễn đàn để người dân cùng tham gia góp ý, thống nhất các quy ước, hương ước phù hợp với thực tế. Những nội dung như nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, giữ gìn vệ sinh môi trường, xây dựng gia đình văn hóa… được đưa ra bàn bạc công khai, tạo sự đồng thuận từ cơ sở.

Ở lĩnh vực giáo dục, việc lan tỏa giáo dục đạo đức, lối sống gia đình trong trường học được xem là một hướng đi lâu dài. Khi những giá trị văn hóa được gieo mầm từ thế hệ trẻ, nghị quyết không còn là câu chuyện của hiện tại, mà trở thành nền tảng cho tương lai.

Rồi các hoạt động văn hóa thể thao cũng được duy trì và phát huy theo hướng vừa giữ truyền thống, vừa tạo sức hút với cộng đồng. Những lễ hội, giải vật, sinh hoạt văn nghệ không chỉ là dịp vui chơi, mà còn là không gian để giáo dục truyền thống, củng cố tinh thần đoàn kết.

Song song với đó, Nội Bài cũng chú trọng đến các hoạt động nhân văn, an sinh xã hội. Những suất quà trao cho các hộ khó khăn vừa mang giá trị vật chất vừa góp phần nuôi dưỡng tinh thần “lá lành đùm lá rách” - đây là một giá trị văn hóa cốt lõi của cộng đồng. Bên cạnh đó,trong một địa bàn có sự hiện diện của nhiều tôn giáo, việc tăng cường kết nối, đối thoại, thăm hỏi giữa chính quyền và các giáo xứ, giáo họ đã góp phần xây dựng một môi trường văn hóa đa dạng nhưng hài hòa.

Với mục tiêu giữ nếp làng trong không gian mở, Nội Bài không tách rời hai yếu tố tưởng như đối lập: truyền thống và hiện đại.

Một mặt, các giá trị văn hóa làng xã được bảo tồn thông qua đình, đền, lễ hội, phong tục. Mặt khác, những yêu cầu về nếp sống văn minh, về ứng xử trong xã hội hiện đại cũng được đặt ra và từng bước thực hiện.

Trong các hoạt động cộng đồng, có thể thấy rõ sự chuyển biến: lễ hội được tổ chức bài bản hơn, đảm bảo an ninh trật tự; các sinh hoạt tín ngưỡng đi vào nền nếp; các phong trào văn hóa thể thao thu hút đông đảo người dân tham gia. Có thể nói, đó là cách Nội Bài giữ nếp làng rất thiết thực bằng việc làm cho các giá trị ấy thích ứng với bối cảnh mới.

Từ nghị quyết đến lựa chọn của cộng đồng

Nếu Nghị quyết 80 là mục tiêu đồng thời là phương tiện để hướng tới một đời sống văn hóa tốt đẹp hơn thì ở Nội Bài, quá trình ấy đang được thực hiện theo cách gần gũi nhất: bắt đầu từ những điều cụ thể, từ sự tham gia của người dân, từ việc phát huy những giá trị đã có.

Dĩ nhiên, vẫn còn những thách thức: sự khác biệt trong nhận thức, tác động của đô thị hóa, sự đa dạng về thành phần dân cư… Nhưng chính trong những thách thức ấy, vai trò của văn hóa càng trở nên quan trọng như một chất keo kết dính cộng đồng.

Mỗi buổi chiều, khi tiếng loa nhà văn hóa vang lên, gọi người dân đến sinh hoạt, khi những con đường làng sạch sẽ, khi những lễ hội vẫn được duy trì, khi những hoạt động nhân văn vẫn được nối dài… đó là lúc nghị quyết không còn là văn bản, mà đã trở thành một phần của đời sống.

Và như vậy, Nội Bài hôm nay đang cho thấy một hướng đi đáng chú ý: Phát triển không đồng nghĩa với đánh mất. Và văn hóa, khi được đặt đúng vị trí, không chỉ là di sản của quá khứ, mà còn là nền tảng cho tương lai.