Đền Hương Gia là một di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật nằm ở thôn Hương Gia, xã Nội Bài, Hà Nội. Đền được xây dựng từ lâu đời và có giá trị sâu sắc trong hệ thống di tích tín ngưỡng – văn hoá của vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Đền Hương Gia thờ năm anh em Trương Hống, Trương Hát, Trương Lừng, Trương Lẫy và người em gái là Đạm Nương – những nhân vật lịch sử có công tham gia cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Lương dưới thời Triệu Việt Vương (thế kỷ VI). Sau khi mất, các vị được nhân dân tôn làm thần và được các triều đại phong kiến ban nhiều sắc phong ghi nhận công lao và sự linh ứng trong việc bảo hộ dân làng. Đền Hương Gia đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật năm 1990.
Theo các tư liệu còn lưu giữ tại di tích, ban đầu đền được dựng khá sớm ở cánh đồng Lẻ, cách làng Gia Hạ khoảng 1km. Sau đó được di chuyển về vị trí trung tâm thôn Hương Gia như hiện nay để thuận tiện cho việc thờ tự và sinh hoạt tín ngưỡng nhân dân. Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử đến nay, nhiều hạng mục di tích đã xuống cấp nghiêm trọng. Vậy nên đền đã nhiều lần được tu sửa, tôn tạo nhưng vẫn giữ được bố cục kiến trúc truyền thống gồm các hạng mục chính như tiền tế, trung đường và hậu cung. Tại đền hiện còn lưu giữ nhiều di vật có giá trị như mảng chạm khắc, 15 đạo sắc phong, trong đó sắc phong có niên đại sớm nhất là năm 1740, cùng nhiều di vật mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XVIII, XIX qua các triều Lê, Tây Sơn, Nguyễn, hoành phi, câu đối và đồ thờ tự, góp phần phản ánh lịch sử hình thành và phát triển của di tích.
Khai mạc lễ hội đền Hương Gia năm 2026 (Ảnh: CTV)
Năm 2026, Lễ hội đền Hương Gia được tổ chức vào ngày 20 và 21/02 (tức ngày 04 và 05 tháng Giêng, năm Bính Ngọ). Lễ hội bao gồm các nghi lễ rước kiệu, lễ dâng hương, tế lễ truyền thống nhằm tưởng nhớ công ơn của các vị tiền nhân đã có công với đất nước và dân làng, cầu cho đời sống nhân dân bình an, sản xuất thuận lợi. Các hoạt động này mang tính cộng đồng cao, có sự tham gia của các dòng họ, thôn xóm, góp phần duy trì phong tục, tập quán và tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng dân cư.
Với những giá trị lịch sử và văn hóa tiêu biểu, đền Hương Gia không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân địa phương mà còn có tiềm năng trở thành điểm tham quan trong các tuyến du lịch văn hóa – tâm linh trên địa bàn xã Nội Bài. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích sẽ góp phần giáo dục truyền thống, đồng thời quảng bá hình ảnh thôn Hương Gia, xã Nội Bài đến đông đảo du khách.